Adem, dansend koord tussen lichaam, ziel en geest

Jaarlijks is er op radio 4 een week lang de “Hart-en-ziellijst” te horen, met een stroom aan bijdragen van luisteraars die vertellen diep geraakt te zijn door specifieke muziekstukken.

De laatste jaren was op tv het boeiende programma “Kijken in de ziel” van Coen Verbraak te zien, waarin steeds een beroepsgroep zich in de ziel liet kijken.

 

Bestaat er zoiets als een ziel? Er zijn talloze verwijzingen naar in onze taal.

 

Met je ziel onder je arm lopen

Hij heeft me op mijn ziel getrapt

Een ontzield lichaam

Zielig.

Bezieling

Moederziel alleen zijn

Ogen zijn spiegels van de ziel

Hoe meer zielen, hoe meer vreugd

Ter ziele gaan

Twee zielen, een gedachte

Zijn ziel in lijdzaamheid bezitten

Ziel en zaligheid

Die opmerking snijdt me door de ziel

Eelt op de ziel hebben

Uit 't diepst van je ziel

 

In mijn jeugd werd een priester een zielzorger genoemd, een psychiater een zielenknijper.

In taal proberen wij uit te drukken wat in ons leeft. Als in zoveel uitdrukkingen het woord ziel voorkomt, dan durf ik toch wel te stellen: Ja, we hebben een ziel.

 

De adem wordt vaak genoemd “de brug tussen lichaam en geest”. Als we ons verdiepen in de cultuurgeschiedenis van de ziel wordt het begrip veelzijdig geïnterpreteerd. Vaak wordt de ziel gezien als de essentie die met ons meereist door onze verschillende levens, maar ook als je niet in meerdere levens gelooft, kun je spreken van een ziel.

Het valt me op dat de begrippen geest en ziel nog al eens naast elkaar worden gezet, als een en hetzelfde worden beschouwd. Gaan we uit van de taal dan kennen we “zielig”, maar ook “geestig”, met alle twee een totaal andere betekenis. Ziel en geest zijn kennelijk van elkaar te onderscheiden. In mijn werk ervaar ik steeds dat de adem interactie tussen lichaam en geest op gang brengt. Een lijfelijke ervaring brengt ons op gedachten: dit is fijn, dit doet pijn, zou ik misschien ziek zijn. Daarnaast kan een ervaring me diep raken en gevoelens oproepen die nauwelijks onder woorden te brengen zijn. Dan hebben we het over de ziel.

 

Als je het over de ziel hebt reageren mensen wel eens met: “Waar zit die dan?” Tot nu toe is het bestaan van een ziel inderdaad niet wetenschappelijk bewezen.  Op “De anatomische les”, het schilderij van Rembrandt, zou te zien zijn hoe de epifyse verwijderd wordt uit het hoofd, belangrijk, want in de epifyse zou de ziel huizen. In de Middeleeuwen werd het bloed gezien als zetel van de ziel.

 

 

De ziel zit niet op een specifieke plaats, denk ik, maar ons hele zijn, lichaam en geest, is er meer of minder van doortrokken. De mate waarin iemand zich met zijn ziel verbindt, zich erdoor laat leiden, is per persoon verschillend.

 

 “Ziel, geest en lichaam. Bewonderenswaardig drietal inderdaad, en we denken, door de lange nagalm die de regels der dichters achterlaten, dadelijk aan het prachtige “Kerstmis” van Rimbaud in “Seizoen in de hel”: “De Koningen van het leven, de drie wijzen, het lichaam, de ziel, de geest.....”Ja. Maar als je een personage van heel dicht bij beschouwt, merk je hoezeer die nauwkeurige omlijnde allegorieën de werkelijkheid tegenspreken. Lichaam, ziel en geest overlappen elkaar; sterker nog, het zijn verschillende vormen, aangenomen door hetzelfde levende en voelende wezen. Er bestaat ongetwijfeld binnen elk individu een verschil in dosering van de drie elementen, zoals er in elk individu een verschil bestaat in de dosering van de seksuele componenten. De geest overheerst bij Zeno, maar de geest wordt in zekere zin geactiveerd  door de voortdurende en bijna heftige impuls van de ziel en hij zou zich ook niet ontwikkelen  zonder de ervaringen en de controle van het lichaam.” Uit Marguerite Yourcenar: “Hermetisch zwart”

 

Ik vind in bovenstaande tekst heel mooi verwoord, wat ik bij adembehandelingen zie ontstaan.

 

Zie ook: Hartmann Hinterhuber:

Die Seele

Natur-und Kulturgeschichte von Psyche, Geist und Bewusstsein

Springer Wien/New York

 

In dit boek probeert Hartmann inzicht te geven in al die wetenschappen die zich richten op een beter begrip van het functioneren van de hersenen en het menselijk bewustzijn. Daarvoor duikt hij in de cultuurgeschiedenis van het begrip “ziel” en toont hij zich een kenner van de moderne neurowetenschap.